Τα τοπικά / λαογραφικά μουσεία

Τα πρώτα λαογραφικά μουσεία άρχισαν να δημιουργούνται στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και είχαν ως κύριο στόχο την καταγραφή των πτυχών της αγροτικής ζωής, των επαγγελμάτων και των δημιουργημάτων της αγροτικής τάξης. Η αλλοίωση των παραδοσιακών πολιτισμών, η εξαφάνιση του αγροτικού τρόπου ζωής και η εγκατάλειψη της υπαίθρου που έφερε η βιομηχανική επανάσταση δημιούργησε την ανάγκη στην κοινωνία να διαφυλάξει τις παραδόσεις της προκειμένου να διατηρήσει ζωντανές τις αναμνήσεις του πολιτισμού της.

Οι πρώτες εκθέσεις αντικειμένων από τον λαϊκό πολιτισμό επικεντρώθηκαν στην αισθητική και καλλιτεχνική τους αξία και όχι τόσο στο εκπαιδευτικό τους περιεχόμενο. Ωστόσο, στη διάρκεια του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, οι συλλογές από αντικείμενα του λαϊκού βίου άρχισαν να εξετάζονται λιγότερο για την αισθητική τους αξία και περισσότερο ως μέρη ενός ολοκληρωμένου πολιτισμικού συστήματος. Με την πάροδο του χρόνου, τα λαογραφικά μουσεία άρχισαν να αναζητούν τρόπους να εντάξουν τις συλλογές τους σε συγκεκριμένο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο, ώστε να γίνει κατανοητή η σύνδεσή τους με τις εκάστοτε συνθήκες. Μέχρι τότε περιορίζονταν στην καταγραφή και τεκμηρίωση του λαογραφικού υλικού. Άρχισαν, λοιπόν, να δημιουργούνται τοπικά λαογραφικά μουσεία τα οποία δημιουργήθηκαν από την ανάγκη των ανθρώπων να προστατέψουν την τοπική τους πολιτιστική κληρονομιά, φοβούμενοι την αλλοίωση ή εξαφάνισή της.

Η συζήτηση για τον ρόλο και τη σημασία των λαογραφικών μουσείων κορυφώθηκε τη δεκαετία του ΄80. Τα αποτελέσματά της επέδρασαν θετικά τόσο στη διαμόρφωση της μουσειακής θεωρίας και πράξης όσο και στην ευαισθητοποίηση της πολιτείας και των θεσμών για την προστασία της νεότερης πολιτισμικής κληρονομιάς. Σήμερα, είναι ακόμα πιο ξεκάθαρη η ανάγκη για προστασία του παρελθόντος και η αξιοποίηση του λαϊκού πολιτισμού στους μουσειακούς χώρουςως εργαλείου για τον αναστοχασμό και την καλλιέργεια της πολιτισμικής μνήμης. Τα λαογραφικά μουσεία δίνουν  στον επισκέπτη την ευκαιρία να γνωρίσει και να κατανοήσει τις κοινωνικές, πολιτιστικές και οικονομικές δομές παλαιότερων εποχών. Στο νοητικό πλαίσιο αυτό φιλοδοξεί να ενταχθεί και το Ελαιοτριβείο Χαρακοπιού ως ένα λαογραφικό μουσείο αφιερωμένο στην ελαιοπαραγωγή και στην αγγειοπλαστική/κεραμική που αναδεικνύει πτυχές της κοινωνίας του χθες και του σήμερα.

Μουσειολογικό σκεπτικό

Στην παρούσα σκιαγραφείται η επικοινωνιακή και μαθησιακή πολιτική βάσει της οποίας θα αναπτύσσεται η έκθεση και άλλες παράλληλες δράσεις και αποτυπώνεται το πλαίσιο στο οποίο κινείται το μουσειολογικό σκεπτικό, η κεντρική ιδέα στην οποία θα στηριχθεί η αφήγηση του Μουσείου,οι στόχοι και τα βασικά μηνύματα που θα μεταφέρει στο κοινό.

Επικοινωνιακή/ Μαθησιακή πολιτική

Η επικοινωνιακή και μαθησιακή πολιτική της πρότασης για την έκθεση και τις δράσεις του υπό διαμόρφωση μουσείου βασίζονται σε θεωρητικά μοντέλα για την επικοινωνία και τη μάθηση στον χώρο του μουσείου που ευνοούν τη δημιουργία συνθηκών για διαφορετικές ερμηνείες και αναγνώσεις και υποστηρίζουν διαφορετικούς τρόπους μάθησης με έμφαση στην προσπάθεια έμπνευσης, προβληματισμού και ενεργητικής συμμετοχής του επισκέπτη και στην προώθηση του διαλόγου. Η προσέγγιση αυτή στηρίζεται σε σύγχρονες αντιλήψεις για τη μάθηση σε χώρους μη τυπικής εκπαίδευσης, που αντιμετωπίζουν [τη μάθηση] ως ενεργό διαδικασία, κατά την οποία αυτός/ή που μαθαίνει δίνει νόημα στις εμπειρίες, τόσο ατομικά, όσο και ως μέλος μιας ομάδας, μέσα από την αλληλεπίδραση με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Το βάρος μετατίθεται από τα δεδομένα στο άτομο και υπογραμμίζεται το «φιλτράρισμα» που κάνει ο καθένας μας προκειμένου να αντιληφθεί και να «οικειοποιηθεί» τη γνώση. Επίσης, ο όρος «μάθηση» εμπεριέχει την ανάπτυξη γνωσιακών ικανοτήτων καθώς και την έννοια της συναισθηματικής μάθησης .

Συνεπώς, προτείνεται μια ολιστική προσέγγιση για την επικοινωνία και τη μάθηση που δεν έχει σχέση με τη διδακτική προσέγγιση, η οποία χαρακτηρίζει την τυπική εκπαίδευση στο σχολείο καθώς και πολλές παραδοσιακές μουσειακές εκθέσεις.

Κοινό-Στόχος

Το Μουσείο και οι ποικίλες δράσεις του θα απευθύνονται σε ποικίλες ομάδες κοινού, όπως αρμόζει σε μουσεία που φιλοδοξούν να αποτελέσουν δημοφιλή προορισμό τόσο για τους πολίτες/κατοίκους του Χαρακοπιού και της ευρύτερης περιοχής όσο και για τους επισκέπτες του τόπου, Έλληνες και αλλοδαπούς. Θα προσφέρει, δηλαδή, ποικίλες εμπειρίες που θα στοχεύουν ανά περίπτωση σε διαφορετική ομάδα κοινού, όπως μαθητές, οικογένειες, ελεύθερους επισκέπτες, ερευνητές κ.ά.

Ερμηνευτική προσέγγιση

Προς ενίσχυση της  κεντρικής ιδέας και των βασικών στόχων, η ερμηνευτική προσέγγιση της έκθεσης βασίζεται, κατά κύριο λόγο, στη βιωματική μάθηση που δίνει έμφαση στο ρόλο της εμπειρίας μέσα στη μαθησιακή διαδικασία. Εδράζεται, επίσης, σε πολλά σημεία, στην «τεχνική» της «αφήγησης ιστοριών» (story-telling). Ο «λόγος» της έκθεσης, επομένως, βασίζεται στη χρήση διαφορετικών ερμηνευτικών «φωνών».

Συγκεκριμένα η έκθεση, μεταξύ άλλων, θα  χρησιμοποιήσει:

• προσωπικές ιστορίες
• αποσπάσματα από συνεντεύξεις
• προφορικές μαρτυρίες, τεκμήρια, δηλαδή, προφορικής ιστορίας όπως προκύπτουν από την έρευνα περιεχομένου
• πληροφορίες και ντοκουμέντα της  ιστοριογραφίας, όπως προκύπτουν από την έρευνα περιεχομένου που εκπονήθηκε
• αποσπάσματα από τον Τύπο και άλλα δημοσιεύματα
• τον «λόγο» των κατοίκων του Χαρακοπιού, κ.ά.

Γλώσσα

Είναι ευνόητο ότι όλα τα κείμενα του Μουσείου (έντυπα και ψηφιακά) θα εμφανίζονται στην ελληνική και στην αγγλική γλώσσα.

Το κτίριο και η συλλογή

Όπως αναφέρεται στο πρώτο παραδοτέο “Έρευνα περιεχομένου και τεκμηρίωση υπάρχοντος υλικού”, το προβιομηχανικό Ελαιοτριβείο Χαρακοπιού αποτελεί μοναδικό παράδειγμα πολιτιστικής κληρονομιάς που συνδέει την τοπική ιστορία με την αγροτική παράδοση της περιοχής και ένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα προβιομηχανικά ελαιοτριβεία στον ελλαδικό χώρο.

Χτίστηκε από δύο συνεταίρους, τον Γεώργιο Τσάκωνα και τον Γεώργιο Μαθιόπουλο, τη δεκαετία του 1930 και λειτούργησε έως το 1951. Ήταν ιπποκίνητο και εξυπηρετούσε τις ανάγκες των ιδιοκτητών, που είχαν μεγάλη παραγωγή ελαιόλαδου, αλλά και άλλων παραγωγών του χωριού. Το παραγόμενο λάδι είτε χρησιμοποιούνταν για προσωπική κατανάλωση είτε πωλούνταν, καθώς οι ιδιοκτήτες είχαν σημαντική παραγωγή για την εποχή. Στον χώρο, εκτός του βασικού εξοπλισμού του ελαιοτριβείου, βρίσκονται και δύο «τζάρες», τα χαρακτηριστικά κορωνέικα πιθάρια στα οποία αποθήκευαν το λάδι. Αποτελούν χαρακτηριστικό δείγμα αγγειοπλαστικής/κεραμικής, μιας τέχνης που άνθισε στην περιοχή και την έκανε γνωστή ανά τον κόσμο.

Ο χώρος της έκθεσης έχει εμβαδόν περί τα 90 τ.μ. και αφιερώνεται εξ ολοκλήρου στη μόνιμη έκθεση μαζί με τον κατά χώραντεχνικό, κινητό και ακίνητο, εξοπλισμό του. Σήμερα τον οργανισμό διαχειρίζεται άτυπα, ως χώρο πολιτιστικής αναφοράς,  ο Σύλλογος των Απανταχού Χαρακοπιαδιτών και Φίλων, η Φιλόεργος ΙΙ.

Στο σημείο αυτό, υπενθυμίζεται πως στον εκθεσιακό χώρο, την παρούσα φάση υπάρχουν τα εξής τεκμήρια:

• Αλεστική ή ταλώνι: αλώνι με δύο λιθάρια όπου αλέθονταν οι ελιές και ο καρπός μετατρεπόταν σε μία ύλη σαν ζυμάρι. Στη μέση υπάρχει κασόνι στο οποίο έμπαιναν οι ελιές και από εκεί έπεφταν στα δύο λιθάρια. Το άλογο δεμένο στον ξύλινο μοχλό γυρνούσε γύρω από το αλώνι και με τον τρόπο αυτό πραγματοποιούταν η έκθλιψη της ελιάς.
• Ζυγαριά: Ζυγαριά με αντίβαρα. Στη μία πλευρά τοποθετούταν το αντικείμενο μέτρησης και στην άλλη έμπαιναν τα αντίβαρα προκειμένου να γίνει το ζύγι.
• Πιθάρι: Μεγάλο πιθάρι χωρητικότητας 1000 οκάδων που χρησιμοποιούταν για την αποθήκευση του λαδιού. Το μέγεθος αυτό το βρίσκουμε μόνο στα ελαιοτριβεία. Η κατασκευή του έγινε πριν το κτίσιμο του ελαιοτριβείου καθώς ήταν πολύ βαρύ για να μετακινηθεί και μεγάλο για να εισέλθει απο την πόρτα.Τζάρες;
• Πιθάρι: Πιθάρι χωρητικότητας 800 οκάδων. Το μέγεθος αυτό το βρίσκουμε μόνο στα ελαιοτριβεία. Η κατασκευή του έγινε πριν το κτίσιμο του ελαιοτριβείου καθώς ήταν πολύ βαρύ για να μετακινηθεί και μεγάλο για να εισέλθει απο την πόρτα. Τζάρες;
• Εργάτης: Κάθετος ξύλινος στύλος ο οποίος λεγόταν “εργάτης” και συνδέεται με το πιεστήριο. Είχε προσαρμοσμένα επάνω και κάτω ρουλεμάν που γύριζαν και βοηθούσαν το πιεστήριο να κατέβει με αργό τρόπο.
• Πιεστήριο: Διπλό πιεστήριο. Το πιεστήριο αποτελείται από δύο κάθετες πλάκες που κατεβαίνουν αργά με τη βοήθεια του “εργάτη”. Οι πλάκες συναντούσαν τη βάση του πιεστηρίου στην οποία τοποθετούνταν οι τσαντίλες με τις ελιές. Στο δοχείο που βρίσκεται στο δάπεδο έπεφτε ο χυμός της ελιάς. Στο δοχείο αυτό έριχναν ζεστό νερό προκειμένου να ανέβει στην επιφάνεια το λάδι (“να ξεκορφίσει το λάδι”).
• Αποθηκευτικός χώρος: Αποθηκευτικός χώρος με ξύλα, στον οποίο έριχναν το ακάθαρτο υγρό (λιόζουμο) που κατακαθόταν στη δεξαμενή. Το λιόζουμο αποχετευόταν στον “ληνό” και από εκεί, μέσα από μία έξοδο, εκτός του ελαιοτριβείου.
• Μακέτα ελαιοτριβείου: Μακέτα ελαιοτριβείου από το χωριό Χρυσοκελλαριά. Η μακέτα παρουσιάζει ελαιοτριβείο της εποχής του Μουσείου (1934).

Διατύπωση της κεντρικής ιδέας – βασικά μηνύματα

Η κεντρική ιδέα διαμορφώθηκε στο πλαίσιο των πληροφοριών που συγκεντρώθηκαν κατά το στάδιο της έρευνας. Οι πηγές αναφέρουν πως το Χαρακοπιό ήταν κέντρο της περιοχής, σταυροδρόμι που δέχτηκε πολλές επιρροές οι οποίες διαμόρφωσαν ένα κοινωνικό σύνολο υπερήφανο, δίχως προκαταλήψεις. Δεν είναι τυχαίο ότι πάντα είχε ανεπτυγμένο εμπόριο, επιτυχημένους επαγγελματίες και σημαντική αγροτική καλλιέργεια (σταφίδες, αμπέλια, ελιές). Οι κάτοικοι, εκτός από την καλλιέργεια της γης, επιδόθηκαν και στην κεραμική. Μια τέχνη παμπάλαια, που την κληρονόμησαν από τους προγόνους τους. Από την εργασία αυτή είχαν ένα πρόσθετο εισόδημα, το οποίο ήταν ιδιαίτερα βοηθητικό για την εποχή εκείνη. Η κατασκευή πιθαριών στο Χαρακοπιό ήταν ένα από τα σημαντικότερα και πιο επικερδή επαγγέλματα, που υποστήριξετην οικονομία των κατοίκων για πολλά χρόνια.

Επιπλέον, η ελαιοπαραγωγή και η κεραμική άνθισαν και στην ευρύτερη περιοχή της Μεσσηνίας. Οι πηγές αναφέρουν πως η ελιά στη Μεσσηνία υπήρχε ήδη από την Μυκηναϊκή περίοδο. Στη σύγχρονη εποχή, η ελαιοπαραγωγή στην περιοχή ενισχύθηκε το διάστημα 1980 – 1985. Αντίστοιχα, η κεραμική αναπτύχθηκε και σε άλλα χωριά της περιοχής, όπως οι Κόμπι και τα Βουνάρια, στα οποία κεραμοποιοί έφτιαχναν πιθάρια που έγιναν παγκοσμίως γνωστά ως “κορωνέικα”, καθώς ξεχώριζαν για την ιδιαίτερη τεχνική τους. Μπουλούκια με τεχνίτες ταξίδευαν σε διάφορα μέρη και έστηναν αυτοσχέδια εργαστήρια για να τα κατασκευάσουν και να καλύψουν τις παραγγελίες τους.

Τα γεγονότα αυτά φέρνουν στην επιφάνεια ιστορίες ανθρώπων και κοινωνικές πτυχές που θα ολοκληρώσουν την αφήγηση του Μουσείου και θα δώσουν στον επισκέπτη την ευκαιρία να αποκτήσει μία συνολική εικόνα της λαογραφίας της περιοχής που σχετίζεται με τις παραδοσιακές τεχνικές της ελαιοπαραγωγής και της αγγειοπλαστικής/κεραμικής.

Δεδομένων των πληροφοριών που συλλέχθηκαν κατά το πρώτο στάδιο της μελέτης και προκειμένου να αποτυπωθεί η κεντρική ιδέα, είναι απαραίτητο να οριστούν οι θεματικοί άξονες που κινείται το Μουσείο. Με βάση τα παραπάνω, οι θεματικοί άξονες είναι:

1. Ελιά και παραγωγή ελαιόλαδου
2. Αγγειοπλαστική/ κεραμική τέχνη
3. Κοινωνική/οικονομική ζωή – Ιστορία του τόπου

Το Ελαιοτριβείο αποτελεί μνημείο της περιοχής, ένα από τα ελάχιστα προβιομηχανική ελαιοτριβεία που διασώζονται σήμερα και μαρτυρούν την τέχνητης ελαιοπαραγωγής κατά την εποχή εκείνη. Τα δύο μεγάλα πιθάρια, τα λεγόμενα «τζάρες», που βρίσκονται στον χώρο, αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα της αγγειοπλαστικής/κεραμικής τέχνης της περιοχής, για τα οποία έγινε γνωστή σε πολλές περιοχές ανά τον κόσμο. Και οι δύο παραδοσιακές τεχνικές συνδέονται άμεσα με την κοινωνική ζωή της εποχής και αντανακλούν συνήθειες του παρελθόντος αλλά και συνθήκες ζωής της κοινότητας την εποχή εκείνη. Με αφετηρία όλα τα παραπάνω η κεντρική ιδέα για το Μουσείο Προβιομηχανικού Ελαιοτριβείου Χαρακοπιούδιατυπώνεται ως εξής:

Το Μουσείο Προβιομηχανικού Ελαιοτριβείου Χαρακοπιού αποτελεί ένα σημαντικό αξιοθέατο του Δήμου Πύλου – Νέστορος που τιμά την παράδοση της ελαιοπαραγωγής και της αγγειοπλαστικής/κεραμικής τέχνης στην περιοχήκαι μέσα από τις τέχνες αυτές αποκαλύπτει πτυχές της κοινωνικής ζωής και της τοπικής ιστορίας.

Μηνύματα της έκθεσης

Με βάση την κεντρική ιδέα με βάση την οποία θα αναπτυχθεί η έκθεση, τα μηνύματα του Μουσείου διατυπώνονται ως εξής:

• Η ελαιοπαραγωγή υπήρξε μια πολύ σημαντική δραστηριότητα στην περιοχή κατά την προβιομηχανική εποχή/ η ελιά συνδέεται άρρηκτα με την ταυτότητα του τόπου.
• Η αγγειοπλαστική/ κεραμική τέχνη που αναπτύχθηκε στην περιοχή συνδέεται εν πολλοίς με την παραγωγή και το εμπόριο του ελαιόλαδου.
• Η αγγειοπλαστική/ κεραμική τέχνη αποτελεί μια τέχνη της περιοχής που ταξίδεψε στον κόσμο.
• Η κοινωνική και οικονομική ζωή της τοπικής κοινωνίας συνδέεται εν πολλοίς με την παραγωγή του ελαιόλαδου και την ανάπτυξη της αγγειοπλαστικής/κεραμικής τέχνης.

Στρατηγικοί στόχοι/ Όραμα και Αποστολή

Η ανάδειξη και επανάχρηση του προβιομηχανικού ελαιοτριβείου στο Χαρακοπιό Μεσσηνίας ως μουσείου/χώρου πολιτιστικής αναφοράς αποτελεί σημαντική πρωτοβουλία με πολυδιάστατο χαρακτήρα. Το εγχείρημα δεν στοχεύει μόνο στη διάσωση ενός ιστορικού μνημείου αλλά και στη δημιουργία ενός ζωντανού χώρου πολιτισμού, εκπαίδευσης και τοπικής ανάπτυξης. Μέσα από την αξιοποίησή του, προωθείται η σύνδεση παρελθόντος και παρόντος, ενισχύεται η συλλογική μνήμη και καλλιεργείται η αίσθηση ταυτότητας και συμμετοχής. Οι στόχοι που ακολουθούν αποτυπώνουν τη στρατηγική κατεύθυνση αυτής της προσπάθειας:

• Διάσωση και ανάδειξη παραδοσιακών τεχνικών και του υλικού πολιτισμού που συνδέεται με αυτές

Η τεκμηρίωση και διατήρηση των τεχνικών παραγωγής ελαιολάδου και κεραμικών αγγείων διασώζει δεξιότητες και εργαλεία που συνδέονται άρρηκτα με την τοπική ταυτότητα και ιστορία. Το μουσείο καθίσταται χώρος γνώσης και μετάδοσης εμπειριών.

• Ανάδειξη πολιτιστικής κληρονομιάς

Το μουσείο λειτουργεί ως ζωντανό «αρχείο» της προβιομηχανικής εποχής, αναδεικνύοντας τις τεχνικές παραγωγής ελαιολάδου, καθώς και σκηνές από την καθημερινότητα των προγόνων μας. Μέσω της μόνιμης έκθεσης και παράλληλων δράσεων, οι επισκέπτες έρχονται σε επαφή με την υλική και άυλη πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής.

• Διατήρηση της υλικής υπόστασης του μνημείου, ενός από τα ελάχιστα σωζόμενα της τυπολογίας του

Το ελαιοτριβείο αποτελεί ένα από τα τελευταία σωζόμενα παραδείγματα προβιομηχανικής αγροτικής αρχιτεκτονικής. Η αποκατάστασή του διασφαλίζει τη μακροχρόνια επιβίωσή του, αποδίδοντας τιμή στην ιστορική και κοινωνική του αξία και διατηρώντας τη συλλογική μνήμη.

• Ενίσχυση ταυτότητας – το χωριό μπαίνει στον πολιτιστικό χάρτη της περιοχής

Η ανάδειξη του ελαιοτριβείου ενισχύει τη μοναδικότητα του Χαρακοπιού, εντάσσοντάς το δυναμικά στον πολιτιστικό χάρτη της Μεσσηνίας. Το χωριό αποκτά διακριτή ταυτότητα και αναγνωρισιμότητα, κάτι που ενισχύει την περηφάνια των κατοίκων και την εξωστρέφεια της περιοχής.

• Το Χαρακοπιό μετατρέπεται σε τουριστικό προορισμό

Η μετατροπή του ελαιοτριβείου σε μουσείο δημιουργεί έναν ελκυστικό πολιτιστικό πόλο, εμπλουτίζοντας την τοπική τουριστική πρόταση. Προσελκύει επισκέπτες που αναζητούν αυθεντικές εμπειρίες, συνδέοντας την ιστορία με τον πολιτισμό και συμβάλλοντας στην ανάπτυξη του τουριστικού προϊόντος της Μεσσηνίας

• Αναπτυξιακός αντίκτυπος

Το έργο λειτουργεί ως μοχλός ήπιας και βιώσιμης ανάπτυξης, δημιουργώντας ευκαιρίες απασχόλησης και ενισχύοντας την τοπική οικονομία. Η ανάπλαση του μνημείου και η προσέλκυση επισκεπτών οδηγεί σε παράλληλες δραστηριότητες, όπως φιλοξενία τουριστών, γαστρονομία και εμπόριο τοπικών προϊόντων.

• Συσπείρωση της κοινότητας και της απανταχού κοινότητας

Το μουσείο λειτουργεί ως κόμβος συνάντησης και συνεργασίας για τους κατοίκους, τους απογόνους τους και τους φίλους του χωριού, όπου και αν βρίσκεται πλέον η μόνιμη κατοικία τους. Ενισχύει τη συνοχή της κοινότητας και δημιουργεί ένα δίκτυο ανταλλαγής ιδεών, εμπειριών και πρωτοβουλιών γύρω από την κοινή πολιτιστική κληρονομιά.

• Έμπνευση νέας γενιάς

Το μουσείο εμπνέει τους νέους να ανακαλύψουν την τοπική ιστορία και να επανασυνδεθούν με τις ρίζες τους. Προωθεί τη δημιουργικότητα και την καινοτομία μέσα από το παρελθόν, δείχνοντας πως η παράδοση μπορεί να αποτελέσει εφαλτήριο για νέες μορφές πολιτιστικής και επιχειρηματικής δράσης.

Σενάριο και βασική δομή της έκθεσης / Συνολική εμπειρία του επισκέπτη

Το παρόν κεφάλαιο αναφέρεται στα γενικά χαρακτηριστικά, στις εκθεσιακές ενότητες και στους στόχους τους, στα προτεινόμενα εκθεσιακά και ερμηνευτικά μέσα και εν τέλει στη συνολική αφήγηση της μόνιμης έκθεσης.

Η αφήγηση της έκθεσης αναπτύσσεται σε όλο το εμβαδόν του ενιαίου χώρου του ελαιοτριβείου/μουσείου και διαρθρώνεται στις ακόλουθες πέντε (5) θεματικές (εννοιακές) εκθεσιακές ενότητες:

1. Εισαγωγή στο Μουσείο/ Καλώς ορίσατε στο παλιό ελαιοτριβείο του Χαρακοπιού
2. Η παραγωγή του ελαιόλαδου και άλλες ιστορίες
3. Το προβιομηχανικό ελαιοτριβείο και η λειτουργία του
4. Η αγγειοπλαστική και οι περίφημες τζάρες

• Εικόνες του χθες

Γενικά χαρακτηριστικά της έκθεσης

• Οι εκθεσιακές ενότητες διατηρούν νοηματική αυτοτέλεια. Αυτό σημαίνει ότι αναπτύσσονται οργανικά γύρω από την κυρίαρχη ιδέα της έκθεσης, καθώς και ότι αναπαράγουν βασικούς της στόχους. Ως εκ τούτου, οι επισκέπτες/ριες που θα επιλέξουννα παραλείψουν κάποια από αυτές, μέσω μιας οποιασδήποτε πορείας, θα «εκτεθούν» και πάλι και σε κάθε περίπτωση στα μηνύματα που μεταφέρει η έκθεση. «Νήματα» νοήματος συνδέουν τις εκθεσιακές/θεματικές ενότητες μεταξύ τους, συμβάλλοντας στη συγκρότηση του γενικού ερμηνευτικού πλαισίου της έκθεσης.
• Με βάση την επικοινωνιακή πολιτική, τις μαθησιακές μεθόδους και την ανθρωποκεντρική προσέγγιση που προτείνονται για την  έκθεση, ο επισκέπτης καλείται να συμμετάσχει σε μια «ευχάριστη εμπειρία» παρατήρησης, δράσης, συμμετοχής και ανακάλυψης  που έχει ως στόχο την ενεργοποίηση της κριτικής σκέψης, τη γόνιμη συγκινησιακή φόρτιση, την κοινωνική συνεύρεση και αλληλεπίδραση στους χώρους του Μουσείου.
• Ο μουσειολογικός σχεδιασμός διατηρεί την ισορροπία μεταξύ των ερμηνευτικών εκθεσιακών μέσων που στηρίζονται στην ψηφιακή τεχνολογία και των πιο συμβατικών επιλογών (κατά χώραν κυρίως αντικείμενα, κείμενα, κ.ο.κ.), προκειμένου να ανταποκρίνεται σε όλες τις ομάδες κοινού ανεξάρτητα από τις ψηφιακές τους δεξιότητες. Σε κάθε περίπτωση προτείνονται εκθεσιακά μέσα μικρού φυσικού μεγέθους, τουλάχιστον ως προς τον όγκο τους (και ειδικά ως προς τη διάσταση του βάθους) και κατά συνέπεια τον χώρο που καταλαμβάνουν στην έκθεση. Πρόθεση της μελέτης είναι να αναδεικνύεται το «μνημείο» με όσο το δυνατόν άυλα και λιγότερα παρεμβατικά μέσα (ψηφιακή τεχνολογία) και να γίνεται με άνεση η κίνηση των επισκεπτών/ριών στον περιορισμένο φυσικό χώρο.
• Σε όλες τις ενότητες της έκθεσης τοποθετούνται κείμενα και λεζάντες για όλα τα αντικείμενα που βρίσκονται στον χώρο (κινητός και ακίνητος εξοπλισμός).
• Η θεματογραφία της έκθεσης επιχειρεί να προσεγγίσει σημαντικές πτυχές της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς,  του κοινωνικού βίου και της παραγωγικής δραστηριότητας του τόπου. Σε κάποια σημεία, απλές νύξεις θα προοιωνίζουν απλώς τη δυνατότητα ανάπτυξης της θεματογραφίας σε μελλοντικά προγράμματα του Μουσείου αναδεικνύοντας τη δυναμική του.